ماه گرفتگی:
ماه گرفتگی یا خسوف یکی از پدیده های عملی قدیمی است که همواره مورد توجه منجمان و دانشمندان قرار گرفته است.
علاوه بر جنبه تاریخی و اسطوره ای ماه گرفتگی که تا قرن ها پیش در فرهنگ های مختلف جهان وجود داشته، ماه گرفتگی از نظر علمی نیز یک پدیده جذاب و هیجان انگیز است.
در گذشته به کمک رصد و ثبت این پدیده اطلاعات بسیار زیادی از وضعیت مداری ماه و زمین بدست می آمده است.
امروزه نیز علیرغم وجود تکنولوژی و محاسبات دقیق در مورد مدار ماه و زمین اما هنوز هم محاسبات ساده و تکرار رصدهای دانشمندان قدیمی کار بسیار ارزشمندی است.
در این مقاله قصد داریم چند پروژه علمی در سطوح مختلف را برای علاقمندان آماده کنیم تا شما بتوانید در هنگام این پدیده این پروژه ها را انجام دهید.
کاربرگ های مورد نیاز نیز جهت انجام این کار آماده شده و به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار داده شده است.
پروژه های علمی ماه گرفتی:
اسکیس یا طراحی ماه گرفتگی:
هدف:
- افزایش مهارت رصدی و شناخت کامل تر عوارض سطحی ماه
- افزایش تمرکز و دقت در رصد جزئیات اجرام
- استفاده از ذوق هنری در به تصویر کشیدن خسوف
ابزارهای لازم:
- تلسکوپ یا دوربین دوچشمی (بزرگنمایی به اندازه ای باشد که تمام قرص ماه را در میدان دید مشاهده کنید)
شرح پروژه:
در این پروژه صرفا ذوق هنری و دقت شما محک زده خواهد شد و نتایج آن خروجی علمی نخواهند داشت.
این پروژه را به سه شکل و یا ترکیبی از آن می توانید انجام دهید.
- در ذیل این مطلب تصویری از ماه به شما داده شده است از آن چند صفحه پرینت بگیرید و در زمان های از پیش مشخص شده محل و رنگ سایه را روی آن مشخص کنید.
- می توانید در صفحه ای که یک دایره در آن رسم شده، خودتان ماه را آنگونه که مشاهده می کنید رسم کنید و تا آنجا که می توانید سعی کنید عوارض سطحی ماه و جزئیات دریاها را با دقت بیشتری مشخص کنید، سپس مکان و رنگ سایه را روی طرحی که خودتان رسم کرده اید
پیاده کنید. - می توانید روی یک مقوای سیاه اقدام به ترسیم ماه و سایه زمین کنید.
زمانسنجی ورود و خروج سایه به دهانه های ماه:
هدف:
- افزایش مهارت رصدی و شناخت کامل تر عوارض سطحی ماه
- کسب تجربه زمانسنجی و آمادگی جهت انجام پروژه های زمانسنجی دشوارتر (نظیر اختفاهای سیارکی و …)
- افزایش تمرکز و دقت در رصد جزئیات اجرام
- اندازه گیری تغییر قطر سایه ماه (مشاهده شده و محاسبه شده)
ابزارهای لازم:
- تلسکوپ، ترجیحاً با بزرگنمایی بیش از 150 برابر
- ابزار زمان سنجی مثل لپ تاپ متصل به اینترنت همراه با نرم افزار کرنومتر دار
- دو نفر شامل 1 رصدگر و 1 ثبت کننده زمان
شرح انجام پروژه:
گام اول: در اختیار داشتن زمان به صورت آنلاین
در محل رصد بهتر است به طور مستمر از طریق اینترنت حداقل به یکی از دو لینک زیر دسترسی داشته باشید:
سایت time.ir
از آنجایی که در این پروژه دقت زمان سنجی بیش از 5 ثانیه نخواهد بود بنابراین دو لینک فوق مناسب خواهند بود، اما توجه داشته باشید برای زمان سنجی ها دقیق تر باید از سایت های دیگر و نرم افزارهای مخصوص و با دقت بالاتر استفاده کرد.
به علاوه یک اپلیکیشن اندرویدی دیگر نیز برای اینکه زمان رو روی گوشی داشته باشید را در زیر می توانید دانلود کنید.
گام دوم: شناخت دهانه های شاخص
پیش از آغاز گرفت سایه سعی کنید به دقت تعدادی از دهانه های شاخص ماه را به خوبی شناسایی کنید. این گام بسیار مهم است، زیرا با انجام صحیح آن شما شناخت خوبی نسبت به عوارض سطحی ماه پیدا خواهید کرد و این شناخت تا سالها می توان راهنمای شما برای انجام انواع پروژه های رصدی ماه باشد.
دقت داشته باشید یکی از اهداف اصلی این پروژه بهبود مهارت رصدی شما است که این هدف در این گام محقق خواهد شد.
نقشه ای از تعدادی دهانه برگزیده و شاخص در اختیار شما قرار گرفته است.
حتما پیش از آغاز گرفت لیستی از دهانه هایی که در حد توان تفکیک ابزار شما هستند داشته باشید و زمان سنجی را فقط برای آن دهانه ها انجام دهید تا خطای کمتری داشته باشید.
به کمک نرم افزار Eclipse 2.0 می توانید لیستی از زمان ورود و خروج دهانه ها به سایه ماه را استخراج کنید.
گام سوم: رصد و زمان سنجی
با آغاز گرفت رصدگر پشت ابزار مستقر شود و به ترتیب با توجه به جدولی که از پیش تهیه کرده اید زمان ورود هر دهانه به سایه ماه را به کمک فرد دیگری که وظیفه اندازه گیری زمان را دارد ثبت کنید.
دقت داشته باشید که تمام زمان هایی که ثبت می کنید بر اساس زمان بین المللی UT باشد.
لبه سایه ماه یک خط واضح نیست و به دلیل اثر جو زمین سایه زمین یک خط محو خواهد بود و تشخیص لحظه ورود دهانه ها به سایه سخت خواهد بود. اما برای خود چند قرارداد داشته باشید:
1 – با مقایسه لبه سایه در مناطق دیگر ماه یک کمان فرضی برای لبه ماه در ذهن خود تجسم کنید.
2 – برای دهانه های بزرگ 4تماس را مطابق شکل ثبت کنید و در نهایت زمان میانگین بین دو تماس نخست و دو تماس پایانی را در جدول گزارشات ثبت کنید.
3 – برای دهانه های کوچک که تشخیص تماس اول و دوم دشوار است فقط یک زمان را ثبت کنید.
4 – دقت ثبت زمان ورود را 30 ثانیه در نظر بگیرید، اگر بتوانید در مورد برخی دهانه ها دقت را به 15 ثانیه برسانید نشان دهنده مهارت زیاد شما در رصد خواهد بود.
5 – جدول را طبق نمونه و با توجه به کران بالای بازه زمانی پر کنید.
گام چهارم: تبدیل زمان ها به تاریخ ژولیانی
تاریخ ژولیانی چیست؟
تاریخ ژولیانی نوعی تاریخ است که به صورت یک عدد ارائه می شود و هر رقم یکان آن نشاندهنده یک روز است و رقم اعشار آن کسر گذشته از یک روز را نشان می دهد. مثلا اعشار 0.5 در تاریخ ژولیانی نشاندهنده 12 ساعت، یک نیم روز است و به همین ترتیب ساعت، دقیقه و ثانیه را به صورت رقم های اعشار در مبنای 10 نشان می دهد.
مبدا این تاریخ ساعت 12 روز 1 ژانویه 4713 سال پیش از میلاد مسیح است و از آن تاریخ تا کنون نزدیک به 2.5 میلیون روز گذشته است.
استفاده از تاریخ ژولیانی در محاسبات نجومی بسیار متداول است زیرا اختلاف بین بازه های زمانی صرفا با یک عدد مشخص خواهد شد و نیازی به تبدیل واحد ها در مبنای 60 برای دقیقه و ساعت، 24 برای روز، 30 برای ماه و 365 برای سال نیست.
توجه داشته باشید که تمامی زمان های مورد استفاده در این روش می بایست به زمان بین المللی – UT – باشد.
سپس با در اختیار داشتن زمان بین المللی آنها را به تاریخ ژولیانی تبدیل کنید.
برای تبدیل تاریخ میلادی ،ساعت به وقت UT، به تاریخ ژولیانی می توانید از لینک زیر و یا فایل اکسلی که به شما تحویل داده شده است استفاده کنید.
تبدیل تاریخ میلادی به تاریخ ژولیانی
دقت مورد نیاز برای عدد ژولیانی 5 رقم اعشار است!
این مرحله را می توانید پس از پایان رصد و اتمام برنامه انجام دهید.
اندازه گیری فاصله دهانه های ماه:
هدف:
- افزایش مهارت رصدی و شناخت کامل تر عوارض سطحی ماه
- کسب تجربه زمانسنجی و آمادگی جهت انجام پروژه های زمانسنجی دشوارتر نظیر اختفاهای سیارکی و …
- افزایش تمرکز و دقت در رصد جزئیات اجرام
- کاربرد مفید یک رابطه ریاضی بسیار ساده!
ابزارهای لازم:
- تلسکوپ، ترجیحاً با بزرگنمایی بیش از 150 برابر
- ابزار زمان سنجی مثل لپ تاپ متصل به اینترنت همراه با نرم افزار کرنومتر دار
- دو نفر شامل 1 رصدگر و 1 ثبت کننده زمان
شرح انجام پروژه:
روند کار در این پروژه دقیقا مشابه با پروژه زمان سنجی خواهد بود با این تفاوت که این بار ما تنها به زمانسنجی چند دهانه مشخص نیاز داریم که در شکل زیر آورده شده است.
- پیش از آغاز گرفت سایه سعی کنید به دقت این دهانه ها را شناسایی کنید.
- جهت افزایش دقت این پروژه صرفا باید دهانه هایی که در یک راستا و تقریبا در جهت مسیر حرکت ماه به درون سایه هستند انتخاب شوند. تعدادی از دهانه هایی که نزدیک به استوای ماه هستند در تصویر پیوست شده است.
- در این پروژه ما از کروی بودن سطح ماه چشم پوشی کردیم و ماه را همچون یک دیسک مسطح در نظر گرفتیم. بنابراین برای کاهش خطا بهتر است دهانه هایی که به یکدیگر نزدیک هستند مورد توجه قرار بگیرند که در جدول با رنگ تیره مشخص شده است.
- تمامی مراحل زمانسنجی را مطابق با پروژه اصلی انجام دهید و ثبت کنید.
- توجه داشته باشید که در این پروژه ما نیازی به تاریخ ژولیانی نداریم و صرفا اختلاف زمانی ورود دو دهانه بر حسب واحد ساعت هدف ما است.








